Şimdi herkes fırtınalı denizde yüzmeyi bırakın, batmamaya, boğulmamaya çalışıyor. Aslına bakacak olursak bu fırtınayı da, denizi de elbirliğiyle yarattık. Krizin asıl sebebi olan mortgage bonoları gibi maliyetleri 120 trilyon dolara ulaşan türev toksik finansal enstrumanlar, kontrolsüz açık pozisyonlar ve aşırı borçlanmalar birbirine bağlı çalışan farklı ülkelerdeki finansal piyasaları domino taşları etkisiyle yıktı ve yıkmaya devam ediyor. ABD’de 15 banka battı veya satıldı. İngiltere’de batan ve satılan banka sayısı HBOS, RBS, Lloyds TSB ve Barklays ile beraber 8’e çıkacak.

Her ne kadar ABD, İngiltere, Rusya gibi ülkelerin piyasalara finansal desteği 2 trilyon 265 milyar dolara ulaşsa da, borsa endekslerinde destek bölgeleri saptanamadı. Merrill Lynch bu desteğin gelecekte 5 trilyon dolara kadar ulaşabileceğini ön görüyor. ABD’nin önderliğinde Japonya ve Türkiye dışında neredeyse bütün ülkeler faiz oranlarını da düşürdü ancak bu da piyasalara pek olumlu etkilemedi.

Geriye kalan tek çözümü tehlikedeki finansal kurumları kısmi kamusallaştırma da gören devletler, serbest piyasalara ve sisteme olan yatırımcı güvenini tamamen yıkacaklar. Zaten güven bunalımı yaşayan Rusya’da ki borsaları bir kapatıp bir açmaktan medet uman sosyal kapitalistlere Ukrayna, Macaristan, Avusturya gibi ülkeler de eklendi. İşte bu sayede zayıf olan yatırımcı güvenini tamamen kaybeden Rusya’da ki kayıplar %70’lere ulaşmış durumda.

Aslında kendi ekonomimiz için en çok korktuğum şey gerçekleşmedi. Eğer döviz rezervleri aşırı yüksek olan Çin ve Rusya, bu rezervlerini yatırımcılara güvence olarak gösterip, global piyasalarda kendine güvenilir liman arayan kaynakları çekmek amacıyla biraz yüksek faizli tahvil ihraç etselerdi, daha sonra yine gelişmiş ülkelerdeki sağlam şirketlerin hisselerini değerlerinin çok altında satın alabilirlerdi. Özellikle ekonomisi petrol ve doğal gaz sayesinde ayakta kalan Rusya yatırımcıların ilgisini çekebilecek fiyatlarda ihraç edeceği petrobond ile petrol fiyatlarındaki düşüşün de biraz önüne geçebilirdi.

Global kriz konusunda en az endişeye sahip gibi görünen Japonya ise ülkesindeki en büyük sigorta şirketlerinden birinin batmasıyla kendine gelmeye çalışıyor. Aslında finansal krizin en önemli evresi olan sigorta şirketlerinin batması, ardından gelecek hedge fonların batmasını kolaylaştıracak, bu da global krizin asıl boyutlarını görmemizi sağlayacaktır.

Ülkemiz de ise IMKB bileşik endeksi 28 bin puanın altına indiği gün, ABD doları 1,44 seviyesine kadar fırladığı gün ekonomiden sorumlu bakan, maliye bakanı ve başbakan yaptıkları açıklamalarda sanki biz global piyasaların bir parçası değilmişiz gibi açıklamalarda bulunuyorlar. Aşırı yüksek cari işlemler açığı, döviz kurlarındaki dengesizlikler, borsa ve bankaların büyük kısmının yabancıların elinde olduğu ülkemizde politikacıların ülkemiz makro ekonomik yapısının sağlamlığından bahsetmelerine ben pek anlam veremesem de umarım bir bildikleri vardır. Beyler hani bu krizi ülkemiz için fırsata dönüştürecektiniz…
Bence bizim için şuanda en tehlikeli olan global piyasaları kurtarma konusunda oluşturulan koordinasyonun dışında kalmaktır.

Asıl düşünmemiz gereken reel ekonominin nasıl etkileneceği ve bu olumsuz etkinin nasıl en aza indirilmesi gerektiğidir. Reel ekonomiye kaynak sağlayan finansal piyasalarımızın uluslararası koordinasyona ülkemizin de dahil olmasıyla negatif etkiden korunması mümkündür. Serbest piyasa ekonomisinin bu kadar yara aldığı bir dönemde kamunun bazı kayıpları da belki geri kazanılabilinir.

Bunun için öncelikle bankaların ve finansal kurumların değil de reel ekonominin devlet tarafından finanse edilmesi gerekecektir. İşte ancak bu şekilde krizi ucuza kaybettiğimiz değerlerimizi geri kazanmak şartıyla fırsata dönüştürebiliriz. Fırsatçılık sırası özel sektörden kamuya geçmiş olmasın?

Sağlıcakla kalın

Kafkas BARANSELİ